Hanes Llafar

Mae’r prosiect hwn yn fodd o ddiogelu hanes lleol, rhywbeth sy’n agos iawn at ein calonnau ni. Mae’n amhosib pwysleisio pa mor bwysig ydi casglu atgofion personol trigolion yr ardal rhag i’r wybodaeth honno lithro o gof a chadw a dod yn un o ‘hen bethau anghofiedig dynol ryw.’ Ein bwriad ydi cofnodi sut roedd trigolion y dref y byw yn ystod degawdau penodol. Gall trigolion presennol a chyn-drigolion y dref sôn wrthym ni am eu hanesion a phrofiadau Bydd hyn yn cydio’r gorffennol, y presennol a’r dyfodol yn ei gilydd yn un gadwyn ddi-dor.

Mae dogfennau swyddogol, llythyrau, papurau newydd, ffynonellau eilradd ac ati oll yn bwysig iawn ond mae clywed straeon ar lafar yr un mor bwysig er mwyn deall profiadau unigolion neu grwpiau o bobl. Hoffem glywed hanesion pobl a fu’n byw yma’n ystod Yr Ail Ryfel Byd yn enwedig ond mae gennym ni ddiddordeb mewn clywed hanesion pobl o’r holl ddegawdau. Mae gwerth i sylwadau pawb.

Ers y 1970au mae hanes llafar wedi dod yn fwyfwy poblogaidd gan esgor ar rywbeth y medrwn ni ei alw yn hanes cymunedau. Mae pobl yn edrych ar hanes mewn ffordd wahanol bellach, ac fe gaiff y pwnc ei ddysgu mewn ffordd wahanol yn ein hysgolion hefyd. Mae hanes ‘micro’ yn nodwedd bwysig o fywyd bob dydd pobl gyffredin. Erbyn heddiw mae pob agwedd ar hanes, hyd yn oed y math o hanes sy’n cael ei anwybyddu fel arfer (profiad y dosbarth gweithiol, hanesion merched neu hanes lleiafrifoedd ethnig) yn bwysig.

Dydi adrodd straeon ddim yn draddodiad newydd o bell ffordd. Yn yr hen oesoedd roedd pobl yn arfer adrodd ac ail-adrodd Chwedlau Celtaidd, Llên Gwerin, hwiangerddi a geiriau caneuon o genhedlaeth i genhedlaeth. Roedd hyn cyn yr amser lle roedd darllen ac ysgrifennu yn sgiliau cyffredin. Erbyn hyn mae adrodd straeon wedi dod yn boblogaidd unwaith eto. Ond mae’n rhaid i ni gymryd hoe ond bywydau prysur, ac eistedd i lawr a holi er mwyn i’r traddodiad o adrodd a chofio hanesion barhau. Efallai nad ydym ni’n meddwl bod ein straeon yn ddiddorol, ond fe fydd pobl yn y dyfodol. Fedrwn ni ddim adrodd ein straeon ar ôl i ni groesi’r bont beth bynnag! Mewn ffordd o siarad, mae unigolion yn llygad dystion, ac mae eu straeon yn dystiolaeth o ddigwyddiadau’r ardal.